هم اکنون پرسش اصلی این است که این بار چه تضمینی وجود دارد که اینستکس موفق شود. واقعیت این است که فعلا هیچ تضمینی دیده نمیشود. اما موفقت این سازوکار به دو مسئله عمده بستگی دارد. نخست اینکه باید دید آیا آمریکاییها با اینستکس موافقت میکنند یا خیر. فعلا آمریکاییها مخالفت میکنند. ریچارد گرنل، سفیر آمریکا در آلمان، با پیوستن شش کشور اروپایی به اینستکس مخالفت کرده است. مسئله دوم هم که به نوعی با مسئله اول ارتباط دارد، فروش نفت ایران است. آیا مشارکت کشورهای اروپایی در اینستکس به معنای تضمین فروش نفت ایران و بازگشت درآمدهای آن است؟
فنلاند، بلژیک، هلند، نروژ و سوئد نیز قرار است به ساز و کار مالی اتحادیه اروپا با ایران بپیوندند.
هوک با طرح این مساله که تحریمهای نفتی بی سابقه دولت ترامپ علیه ایران، "فروپاشی کامل بخش نفت ایران" منجر شد، گفت: تحریمهای ایالات متحده بخشهای پتروشیمی، فلزات صنعتی و فلزات گرانبها را نیز به هم ریخت. در همین حال دولت پنجشنبه اعلام کرد که تحریمهایی را برای بخش ساخت و ساز ایران اعمال کرده است.
کشوری که اقتصاد آن با ایران بیشتر گره خورده، روسیه است. روسیه خریدار نفت ایران که در بُعد اقتصادی با تحریمهای محدودی از سوی امریکا روبهرو شده خواهان مبادلات بیشتر با ایران است، لذا فاصله گرفتن از سوئیفت (فراگیرترین سامانه ارتباطات مالی بین بانکی است) هم برای این کشور خبر خوبی محسوب میشود.
اگرچه هنوز اینستکس به طور کامل عملیاتی نشده است، اما بلژیک با الحاق به این سازوکار مالی تجارت با ایران، آماده تلاش برای ماندگاری همکاریهای اقتصادی و تجاری با این کشور است و در همین رابطه نیز، سفارت بلژیک در تهران با تمام توان خود شرکتهای کوچک و متوسط بلژیکی را که زیر تحریمهای ایالات متحده امریکا نیستند، تشویق به تداوم حضور در بازار ایران و توسعه همکاریها با شرکتهای ایرانی میکند.
ذوالنور: اروپاییها به آمریکاییها اعلام کردند که شما با مرزهای ایران و منطقه هزاران کیلومتر فاصله دارید، ولی ما در تیررس موشکهای ایران هستیم و باید ملاحظاتی در این خصوص صورت بگیرد و به همین دلیل نقش پلیس خوب و بد را بازی میکنند و بر همین اساس اروپاییها به دنبال ادامه برجام با هزینه اندک هستند.
نگذاریم دشمن هر روز یک کلک بزند و سفر پیاپی و ۱۰۰ دقیقه حرف زدن؛ چهارسال است که دنیای غرب با تعامل کلاهبرداری با ما رفتار میکنند و ما هی ذلیلانه بایستیم. این با کدام معیار حسینی بودن ما درست در میآید. ما را با اس پی وی معطل کردند و حالا بحث اینستکس را مطرح کردند. حالا گفتند ۱۵ میلیارد میگذاریم و دیروز وزیر دارایی فرانسه رفته ببیند آمریکا موافق است یا مخالف. دنیای ارتباطات است. بحث کلک زنی است. میخواهند ما را در تعهدات لعنتی برجام نگه دارند. کاری میکنند که رهبری در مقابل عمل انجام شده قرار گیرد که هر وقت خواست مقابله کند توپ مشکلات را به زمین ایشان بیندازند و مردم را در مقابل رهبری قرار دهند.
پس از خروج یکجانبه آمریکا از توافق هستهای ایران با کشورهای ۱+۵ و بازگرداندن تحریمها علیه ایران، تهران و دیگر کشورهای اروپایی تلاش کردند سازوکاری را برای انجام تبادلات تجاری با ایران ایجاد کنند که تا کنون ناموفق مانده است.
کشورهای اروپایی بعد از خروج آمریکا مدعی شدند با به کارگیری برخی سیاستها تلاش خواهند کرد اثرات خروج آمریکا از توافق را جبران و کانال تجارت با ایران را حفظ کنند. اقدامات «نمادینی» که کشورهای اروپایی تا کنون انجام دادهاند کمکی به تحقق این وعدهها نکرده است.
عراقچی گفت: از نظر جمهوری اسلامی صورت مسئله کاملا روشن است. اینکه اروپاییها نفت ایران را میخرند، یا پیش خرید میکنند، یا خط اعتباری میدهند، خودشان میدانند و آمریکا. از نظر ما بازگشت به اجرای کامل برجام منوط به دریافت ۱۵ میلیارد دلار برای یک دوره چهار ماهه است و در غیر این صورت روند کاهش تعهدات ایران ادامه خواهد یافت.
وزیر خارجه گفت: در بحث امنیت در خلیج فارس دیدگاه ما و روسیه به هم نزدیک است، امنیت از طریق همکاری و هم افزایی بین کشورهای ساحلی ایجاد میشود. متاسفانه آمریکا با بحث اعزام نیرو به منطقه به دنبال تنش بیشتر و افزایش تنشهاست. آزادی کشتیرانی موضوعی است که باید برای همه اعمال شود.
خطیب نماز جمعه مشهد مقدس گفت: رهبری در برجام شرط گذاشتند که اگر آنها تعهدات خود را شروع نکردند شما تعهدات خود را آغاز نکنید که متاسفانه این کار انجام نشد و البته ما به دنبال مقصر نیستیم. از همان اول سانتریفیوژها را کندند و بتن ریختند، در حالی که آنها یک قدم برنداشتند. حالا نوبت اینستکس شده؛ گفتند اقدامات خودر ا برگردانید و دوباره غنی سازی ۲۰ درصد انجام ندهید تا ما طرح اینستکس را انجام دهیم و ۱۵ میلیارد شما خریداری کنید که حرف در آن بیشتر است که از برجام بدتر است.
از این رو، انتظار میرفت که ظریف در سفر آتی خود به اروپا پیشنهادات اقتصادی اروپاییها را بررسی کند. اما ظاهرا این امر در اولویت نیست. به نظر میرسد که سفر ظریف بر دیپلماسی رسانهای بیشتر از دیپلماسی اقتصادی متمرکز خواهد بود. چرا که به گفته موسوی، در تور آینده ظریف به اروپا «هیأت اقتصادی همراه وزیر خارجه نیست، ولی یک تیم رسانهای قوی ایشان را همراهی خواهد کرد.»
این هفته منابع غیررسمی اعلام کردند که اربل که زمانی سفیر آلمان در ایران بود، جایگزین «پر فیشر» شده است که در ۶ ماه گذشته ریاست اینستکس را بر عهده داشت.
بعد از ماجرای ادامهدار اینستکس که قرار بود به دور زدن تحریمهای آمریکا کمک کند، ولی ناکام ماند، راهکار دیپلماتیک فرانسه روزنه تازهای برای نجات توافق هستهای باز کرد. اما ظاهرا اوجگیری تنشها در تنگه هرمز و تغییر دولت بریتانیا، نه فقط راهکار فرانسه، بلکه کل تلاشهای دیپلماتیک اروپا برای نجات برجام را به بوته فراموشی سپرد.
تهران به حسننیت اتحادیه اروپا باور ندارد
آمریکا اقدامات اتحادیه اروپا و ایران برای دور زدن تحریمها را بدقت زیر نظر دارد. «آتلانتیک کونسیل» مینویسد، که ایجاد چنین سازوکار محدود بازرگانی و مالی مانند اینستکس با «تعهدات اتحاد اروپا در برجام انطباق ندارد. برای اینکه، اگر اینستکس نتواند همه بخشهای تجاری اتحادیه اروپا و ایران را بسرعت در برگیرد و اگر تهران در فروش نفت خود برای رفع نیازمندیهایش با محدودیت مواجه شود، اینستکس شکست خواهد خورد».
سخنگوی وزارت خارجه گفت:ما برای خروج از برجام برنامهریزی نمیکنیم اما با پایان مهلت شصت روزه شاهد تثبیت گام دوم ایران در کاهش تدریجی تعهداتش بودیم. اگر طرفهای مقابل در حل مشکلات موجود با جدیت تلاش نکنند این روند ادامه پیدا خواهد کرد. این مساله با خروج از توافق تفاوت دارد. اگر طرفهای باقیمانده در توافق به تعهدات خود عمل نکنند، روندی که جمهوری اسلامی در کاهش تعهدات خود در پیش گرفته بدون شک بطور قانونی و در چارچوب برجام ادامه خواهد داشت.
وی عنوان کرد: اینستکس ابزار خوبی برای اجرای پروژههایی است که ایالات متحده آمریکا آنها را قویا تخریب کرده است. لاوروف در همین رابطه خواستار توسعه اینستکس در زمینه صادرات نفت ایران شد و گفت: اگر بیانیههای اتحادیه اروپا با گامهای محکم و پیشرفتهای عملی از جمله در ارتباط با استفاده از اینستکس برای انجام تجارت نفت ایران همراه شود، به برگرداندن ثبات در وضعیت دشوار برجام کمک میکند.
وی گفت: همه ما درچارچوب برجام متفقالقول هستیم که ایران باید به تمام تعهدات خود در برجام از اول پایبند بماند، هرچند که ما ازعدم پایبندی ایران بسیار متاسف هستیم اما به طور فنی تمام مراحل اینستکس در حال انجام است.
جمهوری اسلامی ایران اردیبهشت ماه امسال بعد از یک سال پایبندی یکجانبه به توافق هستهای، اعلام کرد به مرور تعهد خود به این توافق را کاهش میدهد. با عبور ایران از سقف ذخایر اورانیوم با غنای پایین و همچنین افزایش خلوص اورانیوم غنیشده ایران، اتحادیه اروپا بیش از پیش برای حفظ توافق هستهای به تکاپو افتاده است.