در «بیو»ی تلگرامش عبارتی یونانی از هراکلیتوس نوشته بود که معنای تقریبیاش میشود «خود را جستم» و عاقبت در هوای آلوده تهران، قلب دکتر که یکبار هم قبلا به او هشدار داده بود در تنهایی از کار افتاد و جستوجویش به اتمام رسید. خاک بر او مهربان باد و دریغ و درد که ما دریغا گوی او شدیم و نظارهگر پایان یافتن امکانهایی که میشد بار دهد و به ثمر بنشیند.
یادداشتی به مناسبتِ روز جهانی فلسفه
ما در ایران امروز با مردمانی روبهروییم که ساعتِ هستی و حقیقتشان براساس افقهای مختلف تنظیم شده است. به بیان فلسفیتر با پدیده ناهم «زمان»ی روبهرو هستیم. رمز شکل نگرفتن دیالوگ در درجه اول «ناهمزمانی» است. از ناهمزمانی، «ناهمزبانی» نتیجه میشود.
فیلسوفی که در برابر ناامیدی مقاومت کرد؛ آلبر کامو و جستجوی آرامش در عصری بیرحم
کامو یکی از ستارههای روشنفکر پاریس در اواسط قرن بود، اما برخلاف روشنفکران معاصری، چون «ژان پل سارتر» و «سیمون دوبوار» او همیشه یک بیگانه بود.
مسابقههایی مثل «عصر جدید» پدیدههای تازهای نیستند. در یونان باستان هم رقابتهایی شبیه به این وجود داشته است. افلاطون یکی از نخستین فیلسوفانی است که دربارۀ اهمیت و تاثیر اینگونه مسابقات اندیشید و پرسشهایی فلسفی را دربارۀ آنها مطرح کرد.
خیلی از ما سوالهایی در ذهنمان داریم که فکر میکنیم پاسخشان را با مطالعۀ فلسفه پیدا خواهیم کرد؛ سوالهایی دربارۀ معنا و هدف زندگی و دربارۀ نسبت خودمان با جهان. اما آیا میشود در طول چند روز تعطیلی و فراغت به قلمرو فلسفه وارد شد؟ چه کتابهایی میتوانند به ما در این مسیر کمک کنند؟
فیلم «افلاطون جوان» (Young Plato) مستندی است دربارۀ یک مدرسۀ ابتدایی در شهر بلفاست که آموزش فلسفه به کودکان را جزئی از برنامۀ خود قرار داده است. در این مدرسه، فلسفه قرار است راهی باشد برای پرورش آدمهایی با دید وسیعتر که بتوانند خودشان را از جنبههای تاریک جامعه و فرهنگشان آزاد کنند.
اسلاوی ژیژک فیلسوف فرهنگی:
آیا یک پوپولیست «آزاد» که بر روی از بین بردن شبکههای اجتماعی کار میکند واقعا آزاد است؟ «مائوتسه تونگ» در دهه ۵۰ میلادی گفته بود: «بگذار صد گل بشکفد و صد مکتب فکری باهم رقابت کند». امروز باید بگوییم: «بگذارید صد» چن زی « فلسفه بخوانند، زیرا تنها از این طریق راهی برای خروج از مخمصه غمانگیز فعلی خود خواهیم یافت».
ویدئویی تحت عنوان بحث داغ مرحوم آیتالله سید رضی شیرازی (موافق فلسفه اسلامی) و مرحوم آیتالله موسوی خلخالی (مخالف فلسفه اسلامی) در شبکههای اجتماعی دست به دست میشود. در بخشی از این گفتگو سید رضی شیرازی خطاب به موسوی خلخالی میگوید: بوعلی سینا مزخرف میگه؟ برو پی کارت....
درباره ایبسن و فلسفه: جستارهایی درباره هدا گابلر؛
گفته میشود بعد از شکسپیر، کارهای هیچ نمایشنامهنویسی در تاریخ به اندازه نمایشنامههای ایبسن روی صحنه نرفته است. به همین قیاس آثار ایبسن از جنبههای مختلف مورد نقد و بررسی و تحلیل قرار گرفته.
به مناسبت انتشار کتاب «ساختارگرایی چیست؟» نوشته ژیل دلوز و لویی آلتوسر
آلتوسر نشان میدهد چطور میتوان در سطحِ فلسفی بهرغمِ دفاع از یک حوزه علمی و دستاوردهای آن مفاهیمِ نظری و متافیزیکی که در آن رسوخ کردهاند را بیملاحظه مورد نقد و تحلیل قرار داد. بنابراین آلتوسر در پِی آن است تا نشان دهد چطور فلسفه همواره باید نسبت به علوم «حساس» و «هشیار» باشد.
شکلهای زندگی: کدام یک واقعیت را میگویند؟
ساختارهای اجتماعی در داستانهای بالزاک از اهمیتی بسزا برخوردارند. ساختارهایی که با روندی شتابان پیش میروند و افراد را از میان میبرند یا به بیانی دیگر کشتارگاه ارادههای فردی میشوند. «کشتارگاه ارادههای فردی» عبارتی است که مارکس درباره تاریخ به کار میبرد.
میخاییل باختین، کارناوال و ضرورت ایجاد گفتگو
باختین در چارچوب مفهوم کارناوال، منطق گفتوگویی را مبنایی برای پذیرش انتقاد قرار میدهد. فرد سختترین سرزنشها را با خوشرویی میپذیرد و باختین خاستگاه و عاملان این نقدپذیری را نه در حوزه قدرت سیاسی، بلکه در بطن جامعه جستوجو میکند و آن را پدیدهای فرهنگی تلقی میکند.
در گفتگو با آرمان ذاکری پژوهشگر علوم اجتماعی مطرح شد
همبستگی اجتماعی فی نفسه دارای معنای مثبت یا منفی نیست، هر چند در افکار عمومی و حتی در ادبیات نظری معمولا با معنایی مثبت شناخته میشود. اما نباید فراموش کنیم که قویترین اشکال همبستگی اجتماعی در جوامع فاشیستی یا در میان گروههای بنیادگرا دیده میشود.
برای انجام درست وظیفۀ شکایتکردن نیازمند مهارت مناسب هستیم. برای دستیابی به هر مهارتی، در سطح عالی، تمرینْ امری ضروری است تا بهخوبی بدانیم چه مواردی ما را به گله وادار میکنند.
نگرشی به دیدگاههای مخالفان و موافقان فیلمساز مولف
سینمای فرهادی یک تجربه مهم تاریخی و یک آزمون مهم فرهنگی برای «ذهن تاریخی» ایرانیان است که نشان میدهد آیا جامعه امروز ایران سینمای فرهادی را از منظر پاررگا و شخصیت خودش را از منظر هنرمند متعهد به موضعگیریهای سیاسی میخواهد تا به راحتی با آن ذوق کند؟
جدیترین رویکردها به شادمانی با دو سنت فلسفی یونان باستان ارتباط دارند
جدیترین رویکردها به شادمانی با دو سنت فلسفی یونان باستان ارتباط مستقیم دارند؛ مروّجان این دو سنت فکری نیز اپیکور و اپیکتتوس هستند. اگر خلاصه بگویم، این دو فیلسوف بهترتیب بر لذت و فضیلت تأکید میکنند. همگی ما عموماً به یکی از این دو سبک گرایش داریم.
میتوان گفت که هایدگر تنها متفکر قرن بیستم است که فرقهای بنیادی شیوه اندیشیدن یونانی و شیوه اندیشیدن رومی و مدرن را تا ژرفایش کاویده و اندیشیده است. با دو نوع نگاه و نگرش به هستی مواجهیم: هستینگری یونانی و هستینگری رومی و مدرن.
خلط مبحث
نه کییرکگارد و نه ویتگنشتاین، هیچکدام نمیخواستند با یک نظریه فلسفی بجنگند تا نظریه دیگری را جایگزین آن کنند بلکه قصدشان تضعیف کژفهمیهای فلسفیای بود که نمیگذارند ببینیم آنچه ما تنها بدیلهای فلسفیِ در دسترس میدانیم، در واقع مجموعهای از دوگانههای غلطاند.
در نظر وایت، نیچه نویسندهای است استثنائی که موجب میشود مسیرهای فراوانی درون هزارتوی اندیشهای وجود داشته باشد. چهبسا برخی مسیرها از برخی دیگر جالبتر، شوقانگیزتر، آموزندهتر، چالشبرانگیزتر و از همه مهمتر مخاطرهآمیزتر باشند. وایت در این کتاب با پیگیری هزارتوی نیچه، مسیری متفاوت در معرفی نیچه دنبال میکند. این کتاب در سه بخش تنظیم شده است.
سخنرانی احسان شریعتی درباره میراث فکری دکتر علی شریعتی
از نظر متفکرانی مانند سیدجمال، اقبال لاهوری و علی شریعتی اهمیت رویکرد فلسفی عبارت از تفکر بنیادین است؛ یعنی اندیشیدن اساسی به هستی، تاریخ و انسان. حتی در ابتدای کارشان معتقدند که باید به مباحث فلسفی به معنای پرسش جدی از جهان، هستی، تاریخ، انسان و... پرداخت.